Collectie - Bolkoppen

Plan K - AB7359De eerste bolkoppen werden gebouwd in 1935 de NS noemde de rijtuigen de rondekop rijtuigen maar snel werden de rijtuigen bolkoppen genoemd. Je kunt de bolkoppen het beste in drie series verdelen: de vooroorlogse, de plan D /C en de plan K. Het waren rijtuigen bedoeld voor de internationale dienst en hadden een 16-delig RIC keur. De rijtuigen waren allen voorzien van coupés behalve de restauratiebagagewagens. De eerste klas coupes hadden blauw pluche banken en gebrokenwitte wand bekleding. De tweede klas bezat groene banken en licht turkoois wandbekleding, elke coupe is voorzien van een klaptafel en een papierbak. De vooroorlogse bolkoppen waren met gloeilampen uitgerust, de naoorlogse bolkoppen waren de eerste rijtuigen met TL-verlichting. Elke bolkop bezat blauwe noodverlichting in de coupes en op de gang witte noodverlichting. De plan K rijtuigen hadden als enige van de bolkoppen leesverlichting in de bagagerekken. De bolkoppen hebben allemaal een indirecte verwarming en kan op stoom of elektriciteit verwarmd worden. De elektrische verwarming is omschakelbaar van 1000V naar 1500V of naar 3000V. De vooroorlogse bolkoppen zijn uitgebracht in het olijfgroen met een zilverkleurig dak en donkergrijze schortbeplating. De plan D/C rijtuigen zijn uitgebracht in het turkoois met blauwe bies, het dak en de schortbeplating waren lichtgrijs. De plan K rijtuigen waren uitgevoerd in het berlijns blauw met een donkergrijs dak en donkergrijze schortbeplating.Rond tweede helft jaren 50 werd elke bolkop berlijnsblauw geschilderd, grotendeels vanwege het feit dat turkoois te vies werd. Rond 1970 werden de vooroorlogse bolkoppen afgevoerd, De plan D's/C's volgden in 1978 vanwege de buitendienststelling had de NVBS een afscheidsrit georganiseerd met de 23 023 van de SSN. Als laatste ging de serie plan K buitendienst in 1984.De volgende 16 bolkoppen bestaan nog:

Vooroorlogs Plan C Plan D Plan K
ABC 7301 P7918 RD7658 AB7355
P7920 RD7659 AB7359
AB7704 AB7367
AB7705 AB7370
AB7709 AB7376
C  7838 AB7377
AB7378

De VSM bezit op dit moment 10 originele Nederlandse bolkoppen:

Type: Nr. Bouwjaar:
ABC 7301 1935
RD 7658 1951
A 7704 1950
A 7705 1950
AB 7355 1957
AB 7359 1957
AB 7367 1957
AB 7370 1957
AB 7377 1957
AB 7378 1957

De NS neemt in de jaren van1935 tot1939 de eerste bolkoppen in dienst betreffende de series:AB 7401-7410, ABC 7301-7308 en C 7211-7222De VSM bezit de laatste nog bestaande vooroorlogse bolkop ABC 7301. Dit rijtuig is als eerste, tweede en derde klas in 1935 indienst gesteld. Het rijtuig werd in dienst gesteld in een olijfgroen jasje met een zilverkleurig dak en zwarte schortbeplating en draaistellen.De zitplaatsindeling was als volgt:

Serie\Klasse 1 fac.1/2 2 3 Type
ABC7301 1 à 4 1 à 6 1 à 6 6 à 8 A2B2C6

In zijn oorspronkelijke staat heeft het rijtuig maar 5 jaar dienst gedaan totdat Reichskommissar Seyss-Inquart het rijtuig liet ombouwen tot zijn eigen salonrijtuig en kreeg vervolgens het nummer A 7001.Na de tweede wereld oorlog heeft de NS het rijtuig nooit meer in de reizigersdienst ingezet maar heeft het rijtuig omgebouwd tot meetrijtuig. Er werden onder andere andere toentertijd nieuwe type hydraulische buffers op het rijtuig aangebracht om deze te testen ten behoeve van nieuwe automatische koppelingen. Toen men niets meer met dit rijtuig deed bij NS heeft de VSM het in  1982 gekocht onder het computernummer 978 1 001. Op dit moment doet het rijtuig dienst als personeelsverblijf voor de medewerkers van de VSM.Na de oorlog heeft de NS opnieuw bolkoppen laten bouwen dit waren de plan D en C rijtuigen. Deze rijtuigen zijn gebouwd van 1949 tot 1950De plan D rijtuigen zijn de rijtuigen AB 7701-7720, C 7801-7840 en RD 7651-7660, de plan C rijtuigen waren postrijtuigen P 7911-7920. De rijtuigen zijn indienst gesteld in het fraaie turkoois met een blauwe bies, de draaistellen, schortbeplating en dak waren lichtgrijs. Het meest opvallende uiterlijke verschil tussen de vooroorlogse bolkoppen en de naoorlogse bolkoppen is dat de naoorlogse bolkoppen dakgoten hebben en de vooroorlogse niet.De zitplaatsindeling was als volgt:

Serie fac. 1 / 2 2 3 Type
AB 7700 2 à 6 6 à 6 A2B6
C 7800 8 à 9 C9

Interieur AB7359De VSM bezit 3 Plan D rijtuigen betreffende de A 7704, A 7705 en RD 7658 De A 7704 heeft van 1950 tot 1978 voor de NS gediend, waarna het rijtuig na 28 jaar trouwe dienst aan zijn museumbestaan kon beginnen. Het rijtuig kwam in dienst bij de Stoom Stichting Nederland (SSN). De SSN had al 5 andere Plan D's, te weten de A 7707, A7709, A 7711, B 7826 en de B 7837. Toen de NS besloot dat alle rijtuigen centrale deurvergrendeling moesten hebben om de hoofdbaan op te kunnen, viel het doek voor de SSN Plan D trein om dat deze trein geen centrale deurvergrendeling bezat. De SSN heeft daarom toen ook de Plan D stam van de hand gedaan en er Plan K rijtuigen voor terug gekocht met centrale deurvergrendeling. Toen men te horen kreeg dat er maar een Plan D over bleef, de A 7709, heeft men nog net op tijd de A 7704 van de sloper kunnen kopen. Men heeft toen ook getracht het rijtuig in dienst te stellen maar na een mislukte sponsoractie is het rijtuig over gegaan naar de stichting Dordt In Stoom. Aangezien zij ook van herstel afzagen, heeft de VSM het rijtuig in 1994 overgenomen. Het rijtuig is compleet maar geheel gedemonteerd. Nu staat het rijtuig geconserveerd terzijde onder zijl, in afwachting van revisie.Het tweede eerste klas rijtuig A 7705 heeft bij de NS van 1950 tot 1975 gediend. Deze vervroegde buitendienststelling is voortgekomen uit een zijlingse aanrijding. Omdat de rijtuigen toch nog maar 3 jaar te gaan hadden is het rijtuig kaal geplukt en aan de VSM verkocht. Het heeft daar in zijn eerste jaren als woonwagen van een VSM medewerker dienstgedaan daarna werd het in gebruik genomen als kantoor/ vergaderwagen en zo doet het nog steeds dienst. Het rijtuig staat nu bij de ingang van het VSM emplacement te beekbergen.De derde Plan D RD 7658 heeft als normaal getrokken rijtuig dienst gedaan van 1951-1971. Begin 1972 werden 8 RD's omgebouwd tot stuurstand om in de Benelux diensten als stuurstand voor de getrokken Benelux treinen dienst te doen, dat was van 1972-1987.Het rijtuig kreeg in zijn Benelux tijd het nummer 61 84 87-38 107. Na de buitendienststelling van dit rijtuig werd dit omgebouwd tot meetwagen dit hield in dat 4 van de 6 klaptafeltjes,   9 banken en de halve keuken werd verwijderd. Hier kwam een grote werktafel voor in de plaats, waarop alle meetapparatuur werd aangebracht, om de nieuwe 6400-en en de nieuwe 1700-en te testen op hun rijgedrag. De VSM heeft het rijtuig in 1995 overgenomen en doet nu dienst als interieurwerkplaats. Het rijtuig staat dan ook niet onder zijl en is nog steeds in zijn gele meetwagen outfit.De Plan K rijtuigen waren de laatste typen bolkoppen die de NS in 1957 liet maken, de serie bestond uit 30 rijtuigen AB 7351-7380. De rijtuigen zijn in het blauw op de baan gekomen en zijn dat hun hele loopbaan gebleven. Het interieur van deze rijtuigen hebben veel trekken van het interieur van de bekende hondenkopstellen die ook uit het midden van de jaren 50 zijn.De zitplaats indeling was als volgt:

Serie 1 2 Type
AB7351 3 à 6 5 à 8 A3B5

De VSM bezit op dit moment 6 Plan K's, namelijk de:

AB7355
AB7359
AB7367
AB7370
AB7377
AB7378

Van deze rijtuigen zijn er 4 nagenoeg compleet, dat wil zeggen het enige wat daarin ontbreekt zijn de aluminium bordjes. Die vier rijtuigen zijn de AB 7359, 70, 77 en 78. Bij de AB 7355 ontbreken veel dingen zowel interieur als elektriek. Wat ons bij alle plan K draaistellen opviel dat deze allemaal nog in een uitmuntende staat zijn. De AB 7367 is zeer desolaat van binnen, daaronder kunt u verstaan dat het complete interieur eruit gesloopt is en veel coupé wanden zijn doorgebroken. Het elektrische gedeelte is hiervan nog compleet maar voordat deze wagen in dienst gesteld kan worden is er veel geld en tijd nodig. De plan K's die compleet zijn hebben het probleem dat de daken lek zijn en dat over de gehele zijwanden gaten zijn ingeroest.

No. 1958 1981 1982 1984 1989
AB 7355 NS SSN NS NS H.B. Remrijtuig slooptransport
AB 7359 NS SSN NS NS H.B. NSM
AB 7367 NS Proefritten met 1600 NS NS H.B. NSM
AB 7370 NS SGB NS NS H.B. SB
AB 7377 NS Proefritten met 1600 NS NS H.B. SB
AB 7378 NS Proefritten met 1600 NS SGB SGB

 

Bij de VSM Huidige staat:
Sloper 1996 g.t.
Blerick 2000 In revisie
Zwolle rangeer 1995 g.t.
Maldegem 1996 g.t.
Maldegem 1996 g.t.
Tilburg 1996 g.t.

Interieur AB7359De AB 7359 is momenteel in revisie. Zowel het technische gedeelte technisch, als het interieur wordt volledig opgeknapt. Hiernaast een foto van een bijna volledig opgeknapte 1e klas coupé. Helaas is in 2008, wegens gebrek aan capaciteit, de revisie van dit rijtuig stilgelegd. Deze zal op een later tijdstip weer hervat worden.

Verklarende woordenlijst:
NS Nederlandse Spoorwegen
SSN Stoom Stichting Nederland
NSM Nederlands Spoorweg Museum
SGB Stoomtrein Goes Borsele
SB Stichting Brabantrail
NS H.B. NS historisch bestand t.b.v. 150 jaar bestaan van de NS
g.t. geconserveerd terzijde

Foto's

     

- Gegevens onder voorbehoud -

Wie zijn wij?